Activiteiten 2007

3 februari 2007 - Wintervergadering in Aalten

De wintervergadering is in 2007 gehouden in het centrum de Pol, gelegen aan de Polstraat 7 in Aalten. Voorzover kon worden nagegaan heeft de vereniging in de 110 jaar van haar bestaan Aalten nog nimmer bezocht. Aalten heeft op historisch vlak echter het nodige te bieden. Bij velen is onbekend dat de middeleeuwse Helenakerk een prachtige serie wandschilderingen bezit. Na een deskundige inleiding over deze schilderingen hebben we deze ‘s middag met eigen ogen kunnen aanschouwen.
Daarna hebben we een bezoek gebracht aan de tegenover deze kerk gelegen Aaltense musea. Deze musea bieden een gevarieerd aanbod: zo is er het Frerikshuus (een oudheidkamer) en de Frerikschure (een voormalige stadsboerderij met een agrarisch museum). In het pand naast de oudheidkamer zijn voorts enkele jaren geleden nog sporen aangetroffen van onderduikers die hier verborgen hebben gezeten in het centrum van verzet dat Aalten in de Tweede Wereldoorlog is geweest. Dit pand, waarvan de onderverdieping door de Duitse bezetter was gevorderd, is daarmee uniek in Nederland. Thans is daar het Onderduikersmuseum gevestigd, ingericht als in de jaren veertig.

16 juni 2007 - Impressies van de Gelredag te Nijmegen

Op zaterdag 16 juni 2007 was Nijmegen voor even weer het centrum van het middeleeuwse hertogdom Gelre. Op die dag kon men in de Sint-Stevenskerk en het centrum van de oude rijksstad het Gelregevoel beleven. Al om half tien, ruimschoots voor het officiële aanvangs­tijdstip van 10 uur, dromde een groot aantal deelnemers op het Stevenskerkhof samen, begeleid door het beiaardspel van de Nijmeegse stadsbeiaardier. Even ontstond er chaos, doordat de vroege gasten dankzij een opstaande zijdeur via het koor de kerk binnenkwamen. Hierdoor misten zij de ontvangstbalie bij de hoofdingang en stortten zij zich onmiddellijk op de stands van de verschillende historische verenigingen en stichtingen, die nog in opbouw waren. Natuurlijk kwam alles op zijn pootjes terecht en al spoedig klonk in heel de kerk het gezellige geroezemoes van de circa 420 deelnemers. Temidden van het publiek wandelde een aantal personen in historische kleding, waardoor men nog meer in historische sferen raakte.

Tijdens het ochtendprogramma in de Stevenskerk was de presentatie van de programmaonderdelen en de introductie van de sprekers toevertrouwd aan drs. Claartje van Well, hoofd Dienstverlening van het Regionaal Archief Nijmegen. Zij werd geassisteerd door de Kleefse stadsarchivaris drs. Bert Thissen, die de woorden van de Nederlandstalige sprekers in het Duits vertaalde. Het officiële openingswoord werd uitgesproken door prof. Frank Keverling Buisman, die hier voor het laatst in zijn kwaliteit van voorzitter van Gelre optrad. Formeel was hij zelfs al geen voorzitter meer, daar hij een uur eerder in de ledenvergadering van Gelre was afgetreden. Namens de gemeente Nijmegen sprak loco-burgemeester dr. Paul Depla een woord van welkom. Het Cultuurhistorisch Platform Rijk van Nijmegen, een samenwerkingsverband van organisaties op het gebied van de geschiedenis van Nijmegen en omgeving, greep de gelegenheid aan om de heer Depla als vertegenwoordiger van het gemeentebestuur een beleidsnota aan te bieden. Drie gedienstige Nijmegenaren in historische kledij kweten zich van deze taak. Prof. Hans Bots, sinds ruim een uur voorzitter van de vereniging Gelre, sprak hierna namens de verenigingen Gelre en Numaga.

Het eerste hoogtepunt van het ochtendprogramma was de lezing van prof. Olav Moorman van Kappen. In de wel bekende Moormanvankappiaanse stijl gaf hij, diesmal in deutscher Sprache, een boeiende lezing over de rol van de rijksstad Nijmegen in het hertogdom Gelre. Hij liet zien dat de stad zich om haar moverende redenen steeds halfslachtig heeft opgesteld, wanneer het ging om haar positie binnen het verband van het hertogdom Gelre. Enerzijds wenste zij binnen Gelre de rol van de officieuze hoofdstad te spelen, anderzijds nam zij, wanneer dat voor de stedelijke belangen gunstiger werd geacht, afstand van hertog en hertogdom, zich daarbij beroepend op haar onafhankelijke status van vrije rijksstad.

Na een pauze met orgelspel door Berry van Berkum volgde het tweede hoogtepunt van het ochtendprogramma, de powerpoint-presentatie over historische locaties in het moderne Nijmegen door het hoofd van het Regionaal Archief Nijmegen, drs. Corrie-Christine van der Woude. In het Duits voerde zij haar toehoorders met vaste hand langs talloze historische plekken, oude en nieuw monumenten, maar ook langs bezienswaardigheden uit het zeer recente verleden van de stad. En passant gaf zij daarmee een levendig beeld van de geschiedenis van de stad vanaf de Romeinse tijd tot het begin van de eenentwintigste eeuw.

Hierna volgde de presentatie van de speciale aflevering van het Nijmeegse Katern, die ter gelegenheid van de Gelredag was uitgebracht en aan de deelnemers als tastbaar aandenken zou worden meegegeven. Dit extra dikke nummer, voor de gelegenheid een gezamenlijke uitgave van de verenigingen Numaga en Gelre, werd als afsluiting van het ochtendprogramma gepresenteerd door redactievoorzitter drs. Els Peters en aangeboden aan de respectieve voorzitters van de verenigingen Numaga en Gelre. De uitgave bevat een aantal artikelen rond de relatie tussen Nijmegen en Gelre. In verband met het middagprogramma van de Gelredag is in het Katern tevens een beschrijving opgenomen van historische locaties in de stad. Uw kritische verslaggever moest tot zijn leedwezen vaststellen dat de fameuze blauwe steen daarbij ontbreekt, maar dit is slechts een klein smetje op deze zeer lezenswaardige aflevering van het Katern.

Voordat het middagprogramma van start kon gaan, moest eerst de inwendige mens worden versterkt. Daarvoor kon men terecht bij de counters van het cateringbedrijf, die zowel in de noordelijke als de zuidelijke kooromgang te vinden waren. Om twee uur begonnen de stadswandelingen, waartoe de deelnemers in groepen van ca. tien personen waren ingedeeld. Elke groep bezocht onder leiding van een student een aantal historische locaties, waar een deskundige vrijwilliger was gestationeerd die ter plaatse tekst en uitleg zou geven. Enkele groepen moesten tot hun verbazing vaststellen dat er in Nijmegen studenten zijn die in hun eigen stad de weg niet weten. Desondanks bleek het per saldo een goed idee om de groepen te laten begeleiden door plaatselijke studenten. En ongetwijfeld hebben ook zij, naast de deelnemers van de Gelredag, de Nijmeegse binnenstad beter leren kennen.

De historische locaties die werden aangedaan waren zeer gevarieerd qua karakter en ouderdom. Naast de zeer bekende ‘oude’ locaties zoals het Valkhof, de Waag en het Besiendershuys, waren er tal van jongere minder bekende plekken zoals het Quackmonument, de Schouwburg, het Joris Ivensplein, de Godenpijler, het tegeltableau van de gebroeders Van Limburg en de Schommel in de Raadhuishof. Twee groepen werden per bus vervoerd naar locaties buiten het centrum, namelijk de historische tuin in Lent en het terrein van de voormalige Limoskazerne. Uw verslaggever was een van degenen die door de organisatie was voorbestemd om het Limosterrein te bezoeken. Daar werd zijn groep ontvangen door een medewerkster van de gemeente Nijmegen, die een uiterst deskundige en bevlogen rondleiding verzorgde over het voormalige kazerneterrein, dat langzamerhand wordt omgetoverd tot een groene woonwijk waar oude gebouwen, moderne architectuur en woongenot een geslaagde combinatie vormen.

Omstreeks vier uur verzamelden alle deelnemers zich in Museum Het Valkhof, waar een consumptie kon worden gebruikt. Wie nog niet genoeg had van de Nijmeegse geschiedenis en cultuur, kon desgewenst nog op eigen gelegenheid een rondgang door de museumzalen maken. De afsluiting van de Gelredag vond plaats in de aula van het museum. Daar zette de voorzitter van de vereniging Gelre namens de vereniging zijn handtekening onder de intentieverklaring tot oprichting van de alliantie Laat-Middeleeuws Gelre, een initiatief van de Stichting Gebroeders van Limburg. Afsluitend werd aangekondigd dat de volgende Gelredag in Erkelenz zal worden gehouden. Daarmee was het officiële gedeelte van de Gelredag ten einde gekomen. Wie niet onmiddellijk huiswaarts wilde keren, kon in diverse Nijmeegse restaurants nog een ‘hertogelijke dis’ tot zich nemen.

Organisatoren en deelnemers kunnen terugzien op een zeer geslaagde Gelredag. Men kan als buitenstaander slechts bevroeden hoeveel belangeloze arbeid voor het welslagen van de dag is verzet. Ik zag dat tal van medewerkers van het Regionaal Archief Nijmegen actief betrokken waren, maar ook een groot aantal leden van de bij het Cultuurhistorisch Platform aangesloten verenigingen. Helaas misken ik hiermee onbedoeld de verdiensten van alle andere zwoegers voor en achter de schermen die voor mij onbekenden zijn gebleven. De ontelbare enthousiaste vrijwilligers en de vele sponsoren zij in ieder geval bijzonder veel dank gebracht. En voor zo’n goed verzorgde dag had uw verslaggever eerlijk gezegd best meer willen betalen dan die luttele 25 euro die hem nu als deelnemer in rekening werden gebracht. > fotoshow

Jan Kuijs